MATERI TEKS EKSPOSISI

A. Teks Eksposisi

      Teks Eksposisi yaiku wacana kang njlentrehake utawa medharake sawijining bab kanggo pamaos. Supaya pamaos oleh informasi kang genep bab sawijining objek, sabanjure pangreten pamaos bisa mundhak. Mula saka iku karangan eksposisi asipat menehi ngerti, aweh pamrayogi (saran), utawa ngandharake sawijining bab. Bab kang diandharake ing teks eksposisi bisa awujud :

1.  Dhata faktual, yaiku sawijining kahanan kang nyata ana, lan bisa dicritakake kanthi cetha.
2. Sawijining analisis utawa penafsiran objektif sawijining fakta.
3. Fakta ngenani pawongan kang gondhelan kenceng marang sawijining keyakinan.   

• Penjelasan proses utawa operasional iku penjelasan kang mbudi daya mangsuli pitakon :

            - Kepriye sawijine pakaryan?

            - Kepriye sawijine dumadi ?

            - Objek utawa bab iki klebu tahap kang                    endi ?

            - Objek utawa garapan iki dumadi saka                     tahap tahap endi wae ?

• Eksposisi kudu ngemut perangan perangan kaya andharan iki. 

            - Jlentrehake panemu, gagasan lan                             keyakinan

            - Mrelokake fakta kang diakuratke utawa                 dicethakake kang angka, peta statistik,                    grafik,        gambar, lan sapiturute.

            - Mrelokake analisis lan sintesisi nalika                    ngonceki bahan lan fakta.

            - Nggoleki sumber ide saka : pengalaman,                pengamatan, sikap, lan keyakinan.

B. Titikane Teks Eksposisi

1. Ngandharake panemu utawa gagasan
2. Nuduhake kahanan sanyatane
3. Nggunakake analisis lan sintesis
4. Sumber ide bisa saka pengalaman, sikap, utawa keyakinan.

C. Strukture Teks Ekposisi

1. Tesis (pambuka) isine panemu saka panyerat ngenani prekara kang arep diandharake.
2. Argumentasi (isi) andharan dikantheni bukti, alesan, saka panemu kang wis diandharake ing perangan tesis.
3. Panutup utawa panegasan ulang kang isine nguwatake maneh argumen adhedasar bukti kang wis diandharake ing perangan argumentasi. 

D. Nulis Teks Eksposisi

    Urutan carane gawe teks eksposisi yaiku :

1. Nemtokake undheraning perkara utawa tema.
2. Nemtokake ancas utawa tujuan.
3. Ngumpulake dhata saka maneka sumber.
4. Gawe cengkorongan.
5. Ngrembakake cengkorongan dadi teks eksposisi. 

Tuladhane Teks Eksposisi : 

Campursari

     Salah siji musik sing digandrungi masyarakat Jawa yaiku musik campursari. Campursari yaiku lagu Jawa kang isine ngemot pirang-pirang aspek seni. Campursari uga diarani salah siji jinis tembang Jawa kang diiringi gamelan Jawa lan piranti musik modern. Lelagon kang biasane dienggo campursarinan contone macapat, sekar gendhing, langgam, lagu dolanan, lan sakpiturite. Campursari dadi salah siji warisan budaya ingkang kedah dijaga. Sayange, campursari namung digandrungi tiyang sepuh lan kurang disenengi generasi muda saiki.
     Campursari ana ing budaya Jawa kerap dadi musik kang dirungoake nalika hajatan mantenan, sunatan, uga tasyakuran. Ora jarang, campursari uga dienggo ana ing pagelaran wayang kulit, wayang wong, guyonan ing kethoprak, lan sakliyane. Pemain kang nglagokake campursari diarani swarawati utawa wiraswara. Anggone nglagoake campursari kudu ngetutake suarane gendhing.
Kersane musik campursari ora ilang digerus zaman, maka uwis dadi kewajiban kita sedaya kanggo nglestariake musik tradisional kuwi. Ora kudu iso nglagoake, kenal lan weruh apa iku campursari wis cukup kanggo nglestariake.

Sumber : Gegaran Nyinau Basa Jawa 2 Kelas XI SMA/SMK/MA,  http://materibahasajawasmamakanza.blogspot.com